en hebben er een knallende ruzie met de gemeente voor over.

De energietransitie van de Merenwijk is geen abstracte beleidsdiscussie meer, maar een proces waarin de afgelopen jaren concrete keuzes zijn gemaakt — soms mét ons, soms ondanks ons. Als bestuur van Coöperatie NEM vinden wij dat u als bewoner recht heeft op het volledige verhaal: niet alleen op de technische opties, maar ook op de politieke geschiedenis waarbinnen die opties tot stand komen. Die geschiedenis verklaart waarom wij de afgelopen tijd oprecht boos zijn geweest op de gemeente Leiden. Diezelfde geschiedenis brengt ons vanzelf bij de reden waarom wij, ondanks alles, vertrouwen houden in een oplossing die dichter bij huis ligt dan u misschien denkt: een zeer-lage-temperatuurnet, gevoed door restwarmte die letterlijk naast onze wijk ligt.

Oscar Gennissen

In dit artikel leest u eerst hoe Bewonerscoöperatie NEM is ontstaan en hoe de samenwerking met de gemeente is verlopen. Daarna leggen we uit wat er onlangs is voorgevallen en waarom dat voor ons een principiële kwestie is, niet alleen een technisch geschil. Wij zijn een groot voorstander van een zeer-lage-temperatuurnet. In een ander artikel laten we zien waarom. Tot slot laten we zien wat u zelf kunt bijdragen.

Van weerstand naar samenwerking

Coöperatie NEM is voortgekomen uit twee bewonersinitiatieven: Tegengas en Duurzame Energie Merenwijk. Tegengas werd begin 2021 opgericht, naar aanleiding van de onvrede over de eenzijdige aanwijzing van de Merenwijk als voorrangswijk — een aanwijzing die voortkwam uit de Leidse Warmtevisie van 2017 en die op 10 maart 2022 formeel werd verankerd — waardoor onze wijk vervroegd van het aardgas zou worden afgesloten, een besluit dat destijds over onze hoofden heen werd genomen. Tegengas is nooit tegen het loslaten van aardgas in 2050 geweest, maar was en is kritisch op het tempo. en, belangrijker nog, op de oplossing die de gemeente Leiden er steevast bij noemt: aansluiting op een hoge temperatuur warmtenet, gevoed door restwarmte uit Rotterdam via de transportleiding WarmtelinQ. Deze doelstelling werd ook onderschreven door Duurzame Energie Merenwijk en vormde zo de basis voor de verdere samenwerking.

Die kritiek was inhoudelijk. Tegengas en Duurzame Energie Merenwijk achtte een hogetemperatuurnet technisch achterhaald voor onze situatie: het levert geen koude in de zomer, kent naar ons oordeel een twijfelachtige CO₂-winst, een ongunstige verhouding tussen vaste en variabele kosten voor bewoners, en de financiële haalbaarheid stond en staat wat ons betreft nog altijd niet vast. Aanvankelijk weigerde Tegengas dan ook mee te werken aan het wijkuitvoeringsplan.

Die weigering werd losgelaten na gesprekken met de verantwoordelijke wethouder, waarin uitdrukkelijk werd afgesproken dat bewoners van de Merenwijk een belangrijke stem zouden krijgen in hun eigen energietransitie. Op basis van die toezegging is de samenwerking hervat — met vallen en opstaan, maar met een duidelijke uitkomst: de oprichting van Coöperatie NEM, mede om te laten zien hoeveel kennis, ambitie en organisatiekracht er in deze wijk aanwezig is.

Binnen die samenwerking groeide bij alle betrokkenen een overtuiging: als er al een haalbare, betaalbare oplossing voor de Merenwijk bestaat, is dat een zeerlagetemperatuur-warmtenet, gevoed door een lokale bron. Die overtuiging kreeg in het najaar van 2025 haar organisatorische vorm: Tegengas en Duurzame Energie Merenwijk besloten te fuseren tot Bewonerscoöperatie Nieuwe Energie Merenwijk, een fusie die begin 2026 formeel werd afgerond.

Waarom we onlangs zo boos waren

Terwijl NEM samen met de gemeente onderzocht welke oplossing voor de Merenwijk het meest geschikt zou zijn, kondigde energiebedrijf Vattenfall aan die restwarmte van de rioolwaterzuivering ongewijzigd in hun eigen hogetemperatuurnet te willen opnemen. Naar ons oordeel haalt Vattenfall daarmee aanzienlijke subsidies en gratis warmte binnen — en blokkeert het tegelijk een oplossing die voor bewoners technisch beter en financieel gunstiger uitpakt. De warmte is eigendom van Rijnland, maar dat waterschap volgt in de praktijk de voorkeur van de gemeenten.

Tot onze grote ontsteltenis liet de wethouder weten voornemens te zijn een zogeheten verklaring van geen bezwaar af te geven, waarmee Vattenfall deze warmtebron zou kunnen claimen. Daarmee werd de samenwerking tussen NEM en de gemeente feitelijk buitenspel gezet, en — belangrijker — werden de mogelijkheden voor bewoners al geschrapt vóórdat zij daar zelf een uitspraak over hadden kunnen doen.

Wat ons hierbij het meest griefde, was niet alleen de uitkomst, maar vooral het gevoel dat een wederzijdse afspraak eenzijdig terzijde werd geschoven. Wij waren de samenwerking aangegaan op basis van een uitdrukkelijke, wederzijdse toezegging: bewoners zouden een belangrijke stem krijgen in hun eigen energietransitie. Die toezegging was voor ons de reden om onze aanvankelijke weigering los te laten en constructief mee te werken. Dat de gemeente zich op het moment suprême kennelijk niet meer aan die afspraak gebonden achtte, voelde dan ook niet alleen als een ongelukkige samenloop van omstandigheden, maar als een breuk van vertrouwen — en dat weegt zwaarder dan het inhoudelijke geschil over welke techniek de beste is. Jarenlange inzet van zeer betrokken vrijwilligers dreigde met één pennenstreek terzijde te worden geschoven.

Dat hebben we niet zomaar laten gebeuren. Via onze contacten in de lokale politiek is een motie ingediend die de wethouder nadrukkelijk tot de orde riep. Vattenfall trok de aanvraag vervolgens tijdelijk in, waarmee een acute crisis werd afgewend, maar het gevaar is daarmee niet verdwenen.  Op dit moment wordt serieus met Vattenfall onderzocht of beide oplossingen naast elkaar kunnen bestaan: een zeer-lage-temperatuurnet voor de Merenwijk, en de resterende restwarmte voor Vattenfall elders. Dat geeft ons in elk geval de tijd en de ruimte om grondig te onderzoeken of onze oplossing haalbaar en betaalbaar is.

Wat kunt u doen?

Er moet nog veel gebeuren voordat deze oplossing werkelijkheid wordt. Wij zijn doorlopend op zoek naar mensen die ons daarbij willen helpen — met kennis, tijd of netwerk. Tegelijk werken we hard aan het aanboren van financiering waarmee we ook professionals kunnen aanstellen die ons verder helpen.

Denkt u een bijdrage te kunnen leveren? Neem contact met ons op: info@nieuweenergiemerenwijk.nl. En het minste wat u alvast kunt doen: word lid van onze coöperatie. Dat kost u €15 per jaar en levert ons een bescheiden bijdrage op — maar vooral het signaal dat u achter deze aanpak staat.