Met de hitte in de afgelopen periode zou het fijn zijn geweest als je een airco (airconditioner) had. Wellicht hebt u overwogen om er één aan te schaffen. Maar een airco kun je niet alleen gebruiken om te koelen, maar ook om je huis te verwarmen. Dat laatste kan een aanzienlijke besparing leveren op het gebruik van aardgas. Mede daarom staan airco’s sterk in de belangstelling. Je ziet ze steeds meer in de omgeving opduiken.
Thijs Aartsma
Een airco is een warmtepomp: hij pompt warmte van de ene plaats naar de andere. Een koelkast is de bekendste warmtepomp: hij pompt warmte uit de koelkast naar buiten de koelkast. Een airco onttrekt warmte aan de lucht in de woning en transporteert die warmte naar de buitenlucht. Of omgekeerd natuurlijk, dan transporteert hij warmte naar binnen. In welk geval het een verwarming is.
Een airco heeft vele voordelen: hij is relatief goedkoop, kan zowel koelen als verwarmen, en maakt efficiënt gebruik van (elektrische) energie. Bovendien is een airco vrij makkelijk te installeren. Door de woning te verwarmen met een airco wordt sterk bespaard op het gebruik van aardgas, vaak een reden om een airco aan te schaffen. Bij verwarmen levert de airco na het inschakelen vrijwel direct, binnen enkele minuten, warme lucht. Bij koeling haalt de airco ook vocht uit de lucht, waardoor op warme dagen het minder klam aanvoelt in huis.
Maar er zijn ook nadelen waar ernstig rekening mee moet worden gehouden: een airco maakt geluid, genereert luchtstromen in de woonruimte die wordt verwarmd of gekoeld, en de warmte voelt anders aan dan bij een centrale verwarming. Bovendien is het lastig om een grotere woning effectief te verwarmen. Bij erg lage temperaturen daalt het rendement van de airco, en moet je wellicht bijverwarmen.
In tegenstelling tot andere types warmtepompen komt de airco niet in aanmerking voor subsidie. Een airco vereist regelmatig onderhoud: vervuilde filters zorgen voor minder rendement en kunnen ongezonde lucht verspreiden. Tot slot, als je met een airco gaat verwarmen, moet je een aparte oplossing zoeken voor warm tapwater. Met een airco kan geen water worden verwarmd.
Er gelden specifieke richtlijnen voor een airco. Vanwege het geluid in de woonomgeving zijn er wettelijke geluidsnormen waaraan een airco moet voldoen. Ook moet de installatie worden gedaan door een gecertificeerde installateur.
Soorten airco’s
Het meest gangbare type is de split airco. Een split airco bestaat uit een binnenunit met de verdamper en een buitenunit met de compressor en condensor. De twee delen zijn verbonden door leidingen waardoor koudemiddel stroomt.
Bij een multi-splitsysteem zijn meerdere binnenunits aangesloten op één buitenunit. Een dergelijk systeem is van toepassing als je meerdere ruimtes wilt koelen of verwarmen.
Een monoblock airco bestaat uit één enkele unit waarin alle onderdelen zijn geïntegreerd. Een mobiele monoblock airco is verplaatsbaar en voorzien van een afvoerslang die warme lucht naar buiten afvoert via een raam of deur. Een vaste monoblock airco wordt aan de muur gemonteerd zonder buitenunit; de lucht wordt via twee openingen in de gevel aangezogen en afgevoerd.
Voor meer uitgebreide informatie over warmtepompen in het algemeen zie het artikel van Andre Mom: De warmtepomp
Een airco maakt efficiënt gebruik van energie
Het rendement van elke warmtepomp wordt uitgedrukt in een getal: de COP (Coefficient of Performance). Hierbij geldt: hoe hoger de COP, hoe minder elektriciteit de warmtepomp gebruikt om een bepaalde hoeveelheid warmte te leveren. Heeft je warmtepomp bijvoorbeeld 1 kWh aan elektrische energie nodig om 5 kWh aan nuttige warmte te leveren, dan bedraagt de COP 5/1 = 5,0. In dit voorbeeld wordt met 1 kWh elektrische energie dus 4 kWh (gratis) energie aan de omgeving onttrokken. Door dit principe kan de warmtepomp – mits de installatie dat mogelijk maakt – een rendement van wel 500% behalen.
De COP is een momentopname onder specifieke testomstandigheden. De SCOP (Seasonal Coefficient of Performance) geeft het gemiddelde rendement over een volledig stookseizoen en is daarom een betere maat voor de werkelijke energieprestatie. Een moderne lucht-lucht warmtepomp met een SCOP van 4,5 tot 5,2 wordt als zeer efficiënt beschouwd.
Met behulp van de COP-waarde kun je de rendementen van verschillende warmtepompen goed vergelijken. De gebruikelijke COP waarde van een airco ligt bij een buitentemperatuur van +10 °C rond de 5, dus 1 kWh aan input levert 5 kWh aan output (warmte) op. De COP, dus het rendement, daalt naarmate de buitentemperatuur lager is.
Bij temperaturen onder ongeveer -5 °C neemt het rendement af en moet de buitenunit regelmatig ontdooien (defrost-cyclus). Tijdens zo’n cyclus levert de installatie enkele minuten geen warmte. Moderne systemen blijven meestal wel functioneren, maar met een lagere COP. Ook bij –10 °C kan nog een COP van worden gehaald.
Een airco maakt lawaai
Sinds 2021 gelden nieuwe eisen voor het maximale geluid van warmtepompen voor een buitenunit, dus ook voor split airco’s. De eisen zijn opgenomen in het Bouwbesluit en gelden voor zowel nieuwbouw als bestaande woningen. Het geluid op de erfgrens mag maximaal 40 dB bedragen in de nacht en 45 dB overdag.
Je kunt aan de geluidseisen voldoen door
- een airco te kiezen met het juiste vermogen;
- te kiezen voor een stille buitenunit;
- te kiezen voor een modulerend systeem;
- de buitenunit ver genoeg van de erfgrens te plaatsen;
- een geluiddempende omkasting aan te brengen;
- trillingsdempers aan te brengen bij top dak-, gevel- of balkonmontage.
Desondanks zijn er tal van situaties waarin een buitenunit niet goed te plaatsen is zonder de geluidseisen te overschrijden. Met name in een rijtje tussenwoningen kan de installatie van een airco problematisch zijn, omdat het lastig of onmogelijk is voldoende afstand te houden tot de erfgrens. Feitelijk is het aantal plekken die voldoen aan de geluidsregels zeer beperkt. Maak altijd een geluidsberekening, of laat er een maken door bedrijven die dit aanbieden. Voor meer informatie, zie dit topic op Tweakers.net.
Een airco blaast koude of warme lucht de kamer in
De binnenunit van een airco werkt als een ventilator en is in het algemeen veel stiller dan de buitenunit. De kracht waarmee de circulerend lucht terug de kamer in wordt geblazen kan worden ingesteld. Het geluid dat daarmee gepaard gaat is in de laagste standen van de ventilator hoorbaar maar niet erg storend. Bij hogere ventilatorsnelheden neemt de hoorbaarheid toe.
De ventilator veroorzaakt een luchtstroom die niet iedereen prettig vindt, vooral wanneer men dicht bij de binnenunit zit. Een goede plaatsing en lage ventilatorsnelheid verminderen dit effect. Plaats de binnenunit zo dat de lucht zich goed door de ruimte kan verspreiden en niet rechtstreeks op zitplaatsen blaast.
Bij verwarmen met een airco is een veelgenoemd punt dat de warmte anders aanvoelt dan bij radiatoren of vloerverwarming. Omdat een airco warme lucht blaast, ontbreekt de stralingswarmte die veel mensen als comfortabel ervaren. Sommigen vinden dit minder behaaglijk.
Een binnenunit mag niet:
- rechtstreeks op een zitplaats blazen;
- achter gordijnen of kasten hangen;
- dicht tegen een plafondhoek worden geplaatst waardoor de luchtcirculatie wordt beperkt.
Ook moet er voldoende ruimte zijn voor onderhoud en het reinigen van filters.
Nieuwe wetgeving
In de nabije toekomst wordt nieuwe wetgeving van kracht voor het koudemiddel. Voor gewone lucht/water warmtepompen gaan de regels in januari al in, voor airco’s vanaf 2029. Veel koudemiddelen, zoals het veelgebruikte R32, zijn fluorverbindingen met een extreem sterk broeikaseffect. Het broeikaseffect van het R32 is 675 keer zo groot als CO₂. Deze stoffen worden daarom verboden. In nieuwe warmtepompen zal dit vervangen worden door – overigens brandbaar – propaan (R290).
Bestaande airco’s en warmtepompen mogen in principe gebruikt en onderhouden blijven worden. Een goed geïnstalleerde en goed onderhouden airco zal lekkage voorkomen en het koudemiddel tot aan het eind van de levensduur in de machine houden. Bij reparaties en demontage moet het koudemiddel wel correct worden opgevangen en gerecycled om te voorkomen dat het in het milieu terecht komt. Daarom moeten warmtepompen, dus ook airco’s, sinds kort door gecertificeerde bedrijven en monteurs worden geïnstalleerd en onderhouden.
Een single-split of multi-split airco?
Een single-split airco koelt of verwarmt de ruimte waarin de binnenunit is geplaatst zeer snel en efficiënt. De koude of warme lucht wordt met een ventilator verspreid, waardoor de temperatuur in de directe omgeving snel daalt of stijgt. Voor aangrenzende ruimtes met open deuren kan de koelte of warmte zich gedeeltelijk verspreiden, vooral wanneer de lucht vrij kan circuleren. In een woning met een woonkamer en open keuken kan één airco daarom voldoende zijn. In een traditionele woning met een hal en meerdere kamers kan de airco niet gelijkmatig koelen of verwarmen. De single-splitairco is in het algemeen het meest effectief in een gesloten, goed geïsoleerde ruimte.
Voor woningen met meerdere kamers is een multi-splitairco vaak een betere oplossing. Hierbij worden meerdere binnenunits aangesloten op één buitenunit. Bij een multi-splitairco wordt de warmte lokaal opgewekt in iedere ruimte. Elke binnenunit functioneert als een zelfstandige lucht-lucht warmtepomp met een eigen thermostaat. Hierdoor kunnen alle kamers onafhankelijk van elkaar worden verwarmd of gekoeld.
De installatie van een multi-splitairco is aanzienlijk complexer dan die van een single-splitsysteem. De belangrijkste uitdagingen hebben te maken met de leidingen, de plaatsing van de binnen- en buitenunits, de capaciteit van het systeem en de installatietechniek. In bestaande woningen betekent dit vaak boren door muren, plafonds of vloeren en het wegwerken van leidingen in kabelgoten of verlaagde plafonds. Wanneer de buitenunit ver van sommige kamers staat, kunnen de leidingen te lang worden. Fabrikanten stellen daarom maximale leidinglengtes en maximale hoogteverschillen vast.
Iedere binnenunit produceert tijdens het koelen condenswater. Dit water moet veilig worden afgevoerd, bijvoorbeeld via een afschot naar buiten of naar een afvoerleiding. Bij meerdere binnenunits neemt de complexiteit van het afvoersysteem toe.
Andere factoren die aandacht vragen bij installatie van een multi-splitairco zijn aansluitvermogen, geluidsoverlast, extra onderhoud, esthetische aspecten, en kosten.
Welk vermogen moet de airco hebben?
Voor goed geïsoleerde woningen gelden als vuistregel de volgende verwarmingsvermogens:
| Kamergrootte | Richtvermogen |
| 10–15 m² | 1,5–2,0 kW |
| 15–25 m² | 2,0–2,5 kW |
| 25–40 m² | 2,5–3,5 kW |
| 40–60 m² | 3,5–5,0 kW |
Voor koeling kan de capaciteit van de airco kleiner zijn, omdat het verschil tussen de buiten- en gewenste binnentemperatuur kleiner is dan bij verwarmen. Bovendien werk de airco efficiënter bij de hogere buitentemperatuur.
De uiteindelijke capaciteit van het systeem hangt af van factoren zoals isolatie, plafondhoogte, glasoppervlak, zoninstraling en de gewenste binnentemperatuur. Een goed ontworpen multi-splitsysteem houdt rekening met de koude- en warmtevraag per ruimte én met het feit dat niet alle kamers gelijktijdig het maximale vermogen vragen. Daardoor kan de buitenunit vaak kleiner zijn dan de som van de vermogens van de aangesloten binnenunits, zonder dat dit ten koste gaat van het comfort. Een warmteverliesberekening van de woning kan helpen om passende specificaties vast te stellen.
Een simpele vuistregel om de aircocapaciteit te berekenen voor verwarming is de volgende: vermenigvuldig het aantal kubieke gas per jaar (alleen voor verwarmen) met 8 (het aantal kWh warmte uit een kubieke meter gas), en deel de uitkomst door 1650 (het aantal uren per jaar dat de woning wordt verwarmd). Afronden naar boven.
Conclusie
De consensus onder gebruikers is dat een moderne airco uitstekend geschikt is voor koelen en ook zeer effectief kan zijn voor verwarmen, vooral in goed geïsoleerde woningen. Een single-split airco is een effectieve optie voor het koelen en verwarmen van een gesloten ruimte. De grootste voordelen zijn de snelle opwarming, lage energiekosten en de mogelijkheid om in de zomer comfortabel te koelen.
De belangrijkste nadelen zijn de andere warmtebeleving ten opzichte van radiatoren of vloerverwarming, de luchtstroming en het lagere rendement tijdens strenge vorst. Geluidsoverlast, met name in een rij tussenwoningen, kan problematisch zijn en installatie van een airco onmogelijk maken. Voor veel huishoudens wegen de nadelen echter niet op tegen de voordelen, waardoor de tevredenheid over moderne airco’s over het algemeen hoog is.
De installatie van een multi-splitairco is veel complexer vanwege de uitdagingen met betrekking tot het leidingwerk, de condensafvoer, de juiste dimensionering van de buitenunit en een goede plaatsing van de binnenunits. Dit vereist een zorgvuldig ontworpen en professioneel geïnstalleerd systeem, gebaseerd op vooraf gemaakte warmteverliesberekeningen en een leidingplan.
Bijlage:
Ervaringen met airco als verwarming
Thijs Aartsma
Ruim twee jaar geleden heb ik een airco aangeschaft met het doel om de woonkamer te verwarmen en te besparen op mijn gasgebruik. Ik beschouw dit als een relatief goedkope en eenvoudige tussenstap om uiteindelijk mijn woning van het gas af te halen tot er betere oplossingen beschikbaar komen.
Ik ben alleenstaand en woon in een rijtjeshuis in de Banken. De woonkamer is ongeveer 9 x 4 meter met een open keuken van 3 × 2 meter. In de kamer staat een spiltrap met een trapgat naar de bovenverdieping. Ik heb tot dusver geen specifiek isolatiemaatregelen getroffen, behalve dat bij een verbouwing enige jaren geleden mijn woning tochtvrij is gemaakt.
Ik verwarm en koel met de airco vooral de woonkamer en keuken. Een installateur adviseerde een airco met een vermogen van 5 kW. De buitenunit is tegen de achtergevel geplaatst bij de tuinkast. De tuinkast blokkeert al een deel van het geluid richting de buren. Om de leidingen naar de binnenunit aan te brengen is een gat geboord in de muur van de achtergevel tussen de tuindeur en het raam. De binnenunit is boven het raam in de achtergevel gemonteerd. De totale kosten, inclusief installatie, bedroegen €2668.
Geluid
De vraag hoeveel geluid de airco op de erfgrens produceert, is belangrijk. Daarom heb ik een professionele, gekalibreerde geluidsmeter geleend. Het geluid op de erfgrens bleek net onder de 40 dB, dus net onder de nachtelijke grenswaarde van de wet. Dat geluidsniveau is vergelijkbaar met het achtergrondlawaai in een gemiddelde woonwijk. Toch heb ik met de buren afgesproken om in de zomer de airco niet standaard te gebruiken. Vooral niet op de momenten waarop ze de ramen open hebben en wellicht lekker in de tuin willen zitten. Tot nog toe heb ik geen klachten gehad.
Afgelopen winter heb ik de woonkamer vrijwel uitsluitend verwarmd met de airco. Daarbij hield ik de temperatuur overdag op 19 à 19,5 °C. Daar kon ik prima mee leven, en de airco kon het makkelijk aan. De binnenunit draaide daarbij op de laagste ventilatiestand. Dat werd zowel door mij als door visite niet als storend ervaren. Wel droeg ik binnenshuis meestal een warm vest.
Ik kan mij overigens best voorstellen dat anderen deze omstandigheden minder comfortabel vinden; een graadje hoger zou best prettig zijn. De warmteverdeling in de woonkamer is niet helemaal homogeen. Als ik via de spiltrap naar boven ging, voelde ik bijvoorbeeld een warme luchtlaag onder het plafond hangen, warmer dan op zithoogte in de kamer.
De geringe luchtverplaatsing had wel een positief effect. Omdat warme lucht omhoog stijgt verdween een deel van de warmte door het trapgat in de woonkamer naar de bovenverdieping. Op mijn grote en heel hoge overloop is na enige tijd de temperatuur even hoog of zelfs ietsje hoger dan in de woonkamer. Dat is prettig, want mijn bureau staat op de overloop en daar breng ik een groot deel van mijn tijd door.
Mijn gasverbruik is gedaald tot onder de 100 m3 per jaar, een besparing van meer dan 87%. Het gas wordt vrijwel uitsluitend voor warm douchwater gebruikt, De airco gebruikte in de wintermaanden van oktober t/m februari ongeveer 1800 kWh (10 à 12 kWh/dag).
|
